«Εξέλιξη δόγματος;»

«Εξέλιξη δόγματος;» - Κείμενα - Θεολογία - Απαρχή

Ούτε η αλήθεια εξελίσσεται ούτε η καταγραφή της

Στο ρωμαιοκαθολικό θεολογικό χώρο αναπτύχθηκε η ιδέα της «εξελίξεως του δόγματος», για να ερμηνευθεί η προοδευτική με προσθήκες πορεία του. Η διδασκαλία όμως της εξελίξεως είναι τελείως ξένη και προς την αλήθεια καθεαυτήν και προς την Παράδοση, ως επισημάνσεως της αλήθειας. Αυτό, διότι ούτε η αλήθεια εξελίσσεται ούτε η καταγραφή της, η Παράδοση, βελτιώνεται. Η εξέλιξη προϋποθέτει εσωτερική διαλεκτική ανάπτυξη, διαδικασία βελτιώσεως, καλλιεργείας και καλυτερεύσεως. Αυτά διαφέρουν ριζικά από το γεγονός της «διά προσθηκών τελειώσεως» και αυξήσεως.

Για ευκολότερη κατανόηση της προβληματικής αναφέρουμε παράδειγμα: Στο Σύμβολο Νίκαιας ομολογείται πίστη στο Άγιο Πνεύμα μόνο με τις λέξεις «καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον». Η Β’ οικουμ. Σύνοδος ομολογεί ευρύτερα: «καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον, τό Κύριον, τό ζωοποιόν… τό σύν Πατρί καί Υἱῷ συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον…». Η διαδικασία εδώ είναι προσθετική και αυξητική σε μέγεθος. Το υπάρχον μένει ανέπαφο και προσθέτουμε κάτι. Δε μεσολαβεί κάποια διαλεκτική μεταξύ παλαιού και νέου στοιχείου. Η απλή ομολογία «καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον» δεν έπαθε κάτι, δεν άλλαξε σε κάτι, δεν ήρθε αντιμέτωπη με κάποια ιδέα ή αλήθεια, ώστε από τη διαλεκτική συνάντηση (θέσεως-αντιθέσεως), να προέλθει ότι το Άγιον Πνεύμα είναι «Κύριον, ζωοποιόν… συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον…». Η φράση «Κύριον, ζωοποιόν…» είναι απλά συμπλήρωση της φράσεως «καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον». Η Β’ οικουμ. Σύνοδος δηλαδή επισήμανε μόνο ότι το Άγιο Πνεύμα, που υπάρχει και πιστεύουμε, είναι ακόμη και Κύριον, δηλ. έχει τη φύση του Πατέρα και του Υιού, γι’αυτό και συνδοξάζεται και συμπροσκυνείται. Για να συνιστά η ομολογία της Β’ οικουμ. Συνόδου εξέλιξη της ομολογίας της Α’ οικουμ. Συνόδου, θα έπρεπε π.χ. η φράση «Κύριον, ζωοποιόν…» να έχει επιφέρει κάποια βελτίωση και αλλαγή στην φράση «καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον».  Και πιο συγκεκριμένα, θα έπρεπε κάτι να έχει πάθει ο μόνος αρχικός προσδιοριστικός χαρακτηρισμός του Πνεύματος ως «αγίου». Αλλά ο χαρακτηρισμός «άγιον» μένει και απλώς προστίθενται και οι άλλοι, όπως «Κύριον, ζωοποιόν…» κ.λπ.

Η επιμονή στον όρο και την ιδέα της εξελίξεως των δογμάτων περιέχει πολλούς κινδύνους. Π.χ. δικαιούται να υποθέσει ο θεολόγος ότι, αφού τα δόγματα είναι εξελίξιμα, μπορεί να συμβάλει στην εξέλιξή τους. Αυτό όμως θα γίνει βελτιώνοντας ό,τι ήδη υπάρχει και επινοώντας νέες αλήθειες. Η εκφρασμένη (δηλ. αποκαλυμμένη) όμως αλήθεια δεν επιδέχεται βελτίωση και νέες αλήθειες δεν υπάρχουν για να επινοηθούν. Γενικά στην περίπτωση αυτή έχουμε σχετικοποίηση της αλήθειας. Ο δεύτερος κίνδυνος είναι να θεωρηθούν κάποιες αντιλήψεις θεολόγων ως δόγματα, που δήθεν προήλθαν με τη διαδικασία της εξελίξεως, ενώ ή δεν έχουν άμεση σχέση με την αλήθεια ή προϋποθέτουν μερική άρνηση της αλήθειας.

Στυλιανού Παπαδοπούλου, Γλώσσα και Θεολογία
«Εξέλιξη δόγματος;»

Πρόσφατες αναρτήσεις

ΕΓΓΡΑΦΗ EMAIL

Πρόσφατες αναρτήσεις

ΕΓΓΡΑΦΗ EMAIL

Απαρχή © . Με επιφύλαξη παντός νομίμου δικαιώματος.