1821: «Σμιλεύοντας το θαύμα»

1821: Σμιλεύοντας το θαύμα

Μέρος Α': Ελληνισμός και Τουρκοκρατία

1453. O Oθωμανικός στρατός καταλαμβάνει την Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και κέντρο της Ορθοδοξίας. Ο ελλαδικός χώρος, πέφτει ολόκληρος πλέον στα χέρια των κατακτητών και μια νέα περίοδος δοκιμών έρχεται για τους Έλληνες.

“Εάν πούμε ότι οι Έλληνες συγκροτούνται ως νεώτερη ελληνική ταυτότητα από τη στιγμή και πέρα που γίνεται το κράτος και γι’ αυτό δεν είμαστε έθνος-κράτος, αλλά κράτος-έθνος σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, τότε ξαφνικά οι Έλληνες γίνονται ανάδελφοι, παύουν να έχουν ρίζες…”

Για 400 χρόνια, Έλληνες και κατακτητές, Ορθοδοξία και Ισλάμ, Ελληνισμός και Οθωμανισμός συνυπάρχουν σε μια μικρή εδαφική έκταση με τον τελευταίο να προσπαθεί να ελέγξει τον πρώτο. Το ελληνικό πνεύμα, όμως, και η υποστήριξη του κλήρου σε αυτόν τον δύσκολο καιρό, κράτησε ζωντανό τον Ελληνισμό και τον οδήγησε με μικρά αλλά στέρεα βήματα στον Αγώνα του 1821…

Μέρος Β': Σκλαβωμένη Παιδεία

Ο Οθωμανικός ζυγός, διήρκησε στην Ελλάδα για περίπου 400 χρόνια. Υπό άλλες προϋποθέσεις, ο πολιτισμός τον οποίον κατείχαν οι Έλληνες, θα είχε ατονήσει ή θα είχε εξαφανιστεί πλήρως, όπως σε άλλες περιοχές που είχαν καταληφθεί από την Πύλη. Θα μιλάγαμε για άλλη μια εξισλαμισμένη επαρχία.

“H Ελληνική Επανάσταση είναι πνευματικό τέκνο των Νεομαρτύρων. Του Κοσμά του Αιτωλού και του Ρήγα του Βελεστινλή και όσων εκείνων αγωνίστηκαν για να παραμείνουμε Ορθόδοξοι και να μην τουρκέψουμε…”

Στην ιστορία όμως της Ελλάδας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, εμφανίζονται μορφές πεπαιδευμένων φιλοσόφων ή πνευματικών ανθρώπων οι οποίες, πολλές φορές κινδυνεύοντας από τους κατακτητές και τους συμμάχους τους, δρουν για να συνεχιστεί ο ελληνικός πολιτισμός και η παιδεία. Από τον ταπεινό ιερέα του χωριού μέχρι τους Έλληνες επιστήμονες της Ευρώπης, ο ελληνικός πολιτισμός επιβιώνει και κυριαρχεί παρότι σκλαβωμένος…

Μέρος Γ': Οι συνθήκες της Οθωμανοκρατίας

Η Ρωμιοσύνη βρέθηκε υπόδουλη. Το πνεύμα, ωστόσο, του ελληνισμού επέζησε. Κόντρα στις συνεχείς διώξεις και τον κίνδυνο του εξισλαμισμού, πολλοί Έλληνες μαρτύρησαν στο όνομα του Χριστού, κατά την διάρκεια της Οθωμανοκρατίας, καθιστώντας το αίμα τους ζωφόρο λυχνοστάτη ολόκληρου του Γένους.

«Οι Νεομάρτυρες, στα δύσκολα χρόνια του αφελληνισμού και του συστηματικού εξισλαμισμού που επιχειρούσε η Οθωμανική αυτοκρατορία, προκειμένου να κάμψει το χριστιανικό φρόνημα των πιστών και να εξαλείψει το ορθόδοξο μιλέτ, στάθηκαν φωτεινά παραδείγματα θάρρους και αυτοθυσίας για τους ραγιάδες που υπέφεραν και πρότυπο, ώστε να μην γίνονται εξωμότες». (Στυλιανού Παπαδόπουλου, Οι Νεομάρτυρες και το Δούλον Γένος).

“…στο μυαλό των Ελλήνων ο Ορθόδοξος εταυτίζετο με το Γένος των Ελλήνων, των Ρωμιών…”

Από την πτώση της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μέχρι και το έναυσμα του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, από τον πρώτο καταγεγραμμένο μάρτυρα, το 1463 (σύμφωνα με την έρευνα του Ι. Θεοχαρίδη και του Δ. Λουλέ) μέχρι και τα μέσα του 19ου αιώνα, οι Έλληνες παθαίνουν υπό των Τούρκων και παλεύουν για την ελευθερία τους, πνευματική και εθνική.

Μέρος Δ’ | Φιλική Εταιρία

Το 1814, τρεις άσημοι έμποροι της Οδησσού της σημερινής Ουκρανίας, ο Νικόλαος Σκουφάς, ο Εμμανουήλ Ξάνθος και ο Αθανάσιος Τσακάλωφ παίρνουν μια απόφαση που θα σημάνει την αρχή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Θα σχηματίσουν μια ομάδα, η οποία σκοπό θα έχει την σύσταση οργανωμένου μετώπου κατά των Οθωμανών.

“Επαρχίαι της Ελλάδος είναι, όσαι έλαβον και θα λάβωσι τα όπλα κατά της Οθωμανικής δυναστείας…”

Γ’ Εθνοσυνέλευση

Αυτή η μικρή ομάδα, σταδιακά μεγάλωσε και στους κόλπους της εντάχθηκαν άτομα όλων των κοινωνικών στρωμάτων, με μόνο σκοπό την ελευθερία των Ελλήνων. Στρατιωτικοί, έμποροι, ιερείς, “ασήμαντοι” χωρικοί, όλοι ενώνονται κάτω υπό την καθοδήγηση της Φιλικής Εταιρίας. Από τον στρατιωτικό Θεόδωρο Κολοκοτρώνη μέχρι τον μπέη Πέτρο Μαυρομιχάλη, όλο το Έθνος ενώνεται, και θα ξεκινήσει έναν αγώνα διαφορετικό από όλους τους προηγούμενους…

Μέρος Ε’ | Ρήγας Φεραίος, ο Βελεστινλής

Ο Ρήγας Φεραίος από το Βελεστίνο της Μαγνησίας (εξ ου και Βελεστινλής) γεννήθηκε το 1757. Σε νεαρή ηλικία βρέθηκε στο Άγιο Όρος, κυνηγημένος από τις τουρκικές αρχές και μετάπειτα στην Κωνσταντινούπολη. Οι επαναστατικές του ιδέες τον έθεσαν βασικό στόχο για τους Τούρκους οι οποίοι τον συνέλαβαν και στην συνέχεια τον οδήγησαν στους Αυστριακούς εχθρούς του σκοπού του. Στην Βιέννη τον Ιούνιο του 1798 βρήκε τον θάνατο από τους Αυστριακούς.

Ο Φεραίος δεν κατόρθωσε να δει μια ελεύθερη Ελλάδα. Το επαναστατικό έργο του, όμως, όπως αυτό εκφράσθηκε μέσα από τα έργα του, με κορυφαίο τον “Θούριο”, γίνεται τα χρόνια λίγο πριν από την έναρξη της Επανάστασης, από ψίθυρος σύνθημα, και από σύνθημα πράξη!

“Ελάτε με έναν ζήλον, σε τούτον τον καιρόν, να κάμωμεν τον όρκον, επάνω στον σταυρόν…”

Μέρος ΣΤ’ | Οι επαναστατικές προϋποθέσεις

Η ώρα της Επανάστασης πλησιάζει για την Ελλάδα. Μέσα από τους πνευματικούς πατέρες του, ο ελληνισμός και το ελληνικό ιδεώδες όχι μόνο επιβίωσε αλλά και κυριάρχησε στους δύσκολους καιρούς της Τουρκοκρατίας. Το 1821, όμως, ο πνευματικός αγώνας παύει και την θέση του παίρνει ο ένοπλος αγώνας. Η προετοιμασία για τον Μεγάλο Ξεσηκωμό έγινε κάτω από συνθήκες διαρκούς μυστικότητας.

Οι Έλληνες, βρισκόμενοι στο “μάτι του κυκλώνα” οργανώνονται και προετοιμάζουν το έδαφος για το μέγα αυτό διάβημα. Στρατιωτικοί και ιερείς, αγρότες και έμποροι, πλούσιοι και φτωχοί, Έλληνες όλων των επαρχιών, από την Μακεδονία μέχρι την Κρήτη και από την Μικρά Ασία μέχρι την Δυτική Ελλάδα, θέτουν εαυτόν στον αγώνα για την Επανάσταση, η οποία πλέον φτάνει όλο και πιο κοντά…

Μέρος Ζ’ | Το βαυαρικό τραύμα

Το 1832 και μετά την δολοφονία του Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, φτάνει στην χώρα ο υιός του Δούκα Λουδοβίκου του Α’ της Βαυαρίας, Όθωνας ως “Βασιλέας της Ελλάδος” όπως ήταν ο τίτλος του. Ο ίδιος νεαρός σε ηλικία, δεν ανέλαβε άμεσα τα καθήκοντά του ως βασιλέας, αλλά αυτά εκτελούνταν μέσω αντιπροσώπων του στέμματος.

Η προτεσταντική λογική συγκρούστηκε έντονα με τον ελληνικό τρόπο ζωής και την Ορθοδοξία, με αποτέλεσμα η συνύπαρξη να είναι πολλές φορές δύσκολη. Θέματα όσον αφορά την Εκκλησία, την τοπική πολιτική, την διάρθρωση του στρατού τέθηκαν στο προσκήνιο, με τάσεις σύγκρουσης να δημιουργούνται μεταξύ Βαυαρών και Ελλήνων.

Μέρος Η’ | Ο Ιωάννης Καποδίστριας

Το 1828 σημαίνει μια καμπή για την πορεία του ελληνικού έθνους. Το 1827, οι ενωμένες ευρωπαϊκές δυνάμεις καταστρέφουν την αρμάδα των Τουρκο-Αιγυπτίων και θέτουν νέα δεδομένα στην προσπάθεια του ελληνικού Γένους για ανεξαρτησία. Η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, αποφασίζει να παραδώσει την κυβέρνηση της Ελλάδας, στον Υπουργό Εξωτερικών του τσάρου της Ρωσίας και κορυφαίο διπλωμάτη της εποχής, τον Ιωάννη Καποδίστρια.

Γεννημένος στην Κέρκυρα και σπουδαγμένος στην ιατρική, με εμπειρία στην πολιτική και την διπλωματία, ο Καποδίστριας είχε ένα όραμα για την Ελλάδα. εντελώς διαφορετικό σε σχέση με αυτά τα οποία γνώριζε ο ελληνικός λαός. Συνδέει την Ευρώπη με την Ορθοδοξία, την Ανατολή με την Δύση, και τις ευρωπαϊκές ιδέες με το ελληνικό ιδεώδες για ελευθερία.

Ο θάνατος του το 1831, έξω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος στο Ναύπλιο, άλλαξε τα δεδομένα της ηγεσίας στην Ελλάδα. Οι κορυφαίες μορφές της εποχής αδυνατούσαν να βρούνε λύση για το πρόβλημα της έλλειψης κάποιου κυβερνήτη, με αποτέλεσμα την παρέμβαση ξένων δυνάμεων για την επίλυση αυτού του θέματος. Στις 6 Φεβρουαρίου του επόμενου χρόνου, φτάνει στην χώρα ο Όθωνας.

Μέρος Θ’ | Εξισλαμισμοί και Νεομάρτυρες

«Οι Νεομάρτυρες αποτελούσαν κίνδυνο για την επικρατούσα τάξη πραγμάτων και ζωντανοί και νεκροί. Ακόμη και η ώρα του μαρτυρίου τους ήταν μήνυμα αντίστασης και πηγή δύναμης για τους υπόδουλους χριστιανούς.» Με αυτόν τον τρόπο οι Ι. Θεοχαρίδης και Δ. Λουλές αποδίδουν την σημασία της ύπαρξης των νεομαρτύρων στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας.

Οι Τούρκοι, από τα πρώτα χρόνια της κατάκτησης στην περιοχή, προσπάθησαν να επικρατήσουν σε ένα κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Για να κατορθωθεί αυτό όμως, έπρεπε να επικρατήσουν στο ένα κοινό σημείο όλων των Ελλήνων, την Ορθοδοξία. Σε μια μακρά περίοδο 400 χρόνων, οι Τούρκοι βασάνισαν και σκότωσαν έναν μεγάλο αριθμό Ορθοδόξων Ελλήνων οι οποίοι αρνήθηκαν να αλλάξουν την πίστη τους, να “τουρκέψουν”.

Οι νεομάρτυρες αυτοί, αποτελούσαν φωτεινά παραδείγματα για τους Έλληνες της περιόδου, οι οποίοι με θάρρος αντιστάθηκαν στις βίαιες διαθέσεις των Τούρκων. Θρυλική έχει μείνει η απάντηση του Αθανασίου Διάκου στον Ομέρ Βρυώνη, όταν ο τελευταίος του πρότεινε να αλλαξοπιστήσει για να σωθεί: «Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε ν’ αποθάνω.»

Μέρος I’ | Η Εκκλησία στην Επανάσταση

25η Μαρτίου 1821. Στην Ιερά Μονή της Αγίας Λαύρας, σύμφωνα με την παράδοση, ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός, υψώνει το λάβαρο της Επανάστασης. Σημασία δεν έχουν τόσο η χοροχρονικη ακρίβεια, όσο η αδιαμφισβήτητη παρουσία του κλήρου στον Αγώνα. Στην δεκαετή διάρκειά της, στο όνομα της Επανάστασης θυσιάστηκαν ιερείς του ανώτερου και του κατώτερου κλήρου, επίσκοποι σαν τον Άγιο Γρηγόριο τον Ε’,
αρχιμανδρίτες σαν τον Παπαφλέσσα, διάκονοι όπως ο Αθανάσιος Διάκος
όλοι ρίχθηκαν στην μάχη “υπέρ πίστεως και πατρίδος”.

Από τα προεπαναστατικά χρόνια και τον σκοτεινό καιρό της Οθωμανοκρατίας, η Εκκλησία στήριξε τη Ρωμιοσύνη και ανέθρεψε την γενιά η οποία θα ξεκινούσε την μάχη για την ελευθερία. Από την εκτέλεση του Πατριάρχου Γρηγορίου Ε’ μέχρι την αυτοθυσία του Παπαφλέσσα στο Μανιάκι ενάντια στις δυνάμεις του Ιμπραήμ, ο κλήρος ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή μάχης, είτε αυτή ήταν σωματική είτε πνευματική.

Ομιλητές:

Γιώργος Καραμπελιάς - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

Γιώργος Καραμπελιάς

Συγγραφέας – Πολιτικός αναλυτής

Δημήτρης Σταθακόπουλος - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

Δημήτρης Σταθακόπουλος

Δρ. Παντείου Πανεπιστημίου, Οθωμανολόγος – Τουρκολόγος

Κωνσταντίνος Χολέβας - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

Κωνσταντίνος Χολέβας

Πολιτικός Επιστήμων – Συγγραφέας

Βλάσης Αγτσίδης - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

Βλάσης Αγτζίδης

Ιστορικός – Συγγραφέας

Αγαμέμνων Τσελίκας - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

Αγαμέμνων Τσελίκας

Παλαιογράφος – Υπεύθυνος Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου ΜΙΕΤ

Βαγγέλης Παππάς - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

Βαγγέλης Παππάς

Εικαστικός – Συγγραφέας

π. Ισίδωρος Κάτσος - 1821 Σμιλεύοντας το θαύμα

π. Ισίδωρος Κάτσος

Δρ. Θεολογίας

Απαρχή © 2022. Με επιφύλαξη παντός νομίμου δικαιώματος.